چرخش ناگهانی در جنگ ایران به روایت «اکونومیست» | مذاکراتی دشوار در پیش است | تنگه هرمز ابزار فشار یا بنبست جدید؟
به گزارش اقتصادنیوز، روزی که با تهدید نابودی آغاز شد، با آتشبس به پایان رسید. در دو هفته اخیر، دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا بارها تهدید کرده بود که اگر ایران تنگه هرمز را باز نکند، نیروگاههای این کشور را بمباران میکند و ایران را به عصر حجر بازمیگرداند.
اکونومیست نوشت: صبح روز سهشنبه و درحالی که تنها ۱۲ ساعت به پایان ضربالاجل مانده بود، ترامپ در شبکههای اجتماعی ادعایی هولناک را منتشر کرد: «امشب یک تمدن کامل از بین خواهد رفت.»
اما کمتر از ۹۰ دقیقه مانده به پایان این ضربالاجل، دونالد ترامپ ناگهان دستور توقف جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران را صادر کرد.
آتشبسی که با آتش شروع شد
دونالد ترامپ اعلام کرد که با میانجی گری پاکستان و تلاش های این کشور برای به تعویق انداختن ضرب العجل، یک آتشبس دو هفتهای برقرار خواهد شد، مشروط به اینکه بازگشایی کامل، فوری و امن تنگه هرمز صورت بگیرد. تنگه هرمز گذرگاهی است که به کانون اصلی این جنگ تبدیل شده است. از سویی، ایران نیز این آتشبس را تأیید کرد و گفت عبور و مرور از تنگه از سر گرفته میشود، هرچند با برخی محدودیتهای فنی.
اقتصادنیوز: توافقها در خاورمیانه معمولا نه بهخاطر جزئیات فنی، بلکه به این دلیل شکست میخورند که هیچکس حاضر به اجرای آنها نیست. زمانی که کشورهای خلیج فارس در تدوین قواعد مشارکت داشته باشند و در نظارت بر آن سهیم شوند، انگیزه واقعی برای حفظ و اجرای آن را پیدا میکنند.
مثل همیشه در خاورمیانه، روند آتشبس با آتش آغاز شد. هشدار حملات ایران در قطر، عربستان سعودی، امارات و حتی اسرائیل به صدا درآمد. اما کمی بعد، تلویزیون دولتی ایران اعلام کرد که ایران دستور توقف عملیات نظامی را داده است.
به گفته مقامات ایرانی، قرار است تا مذاکرات برای پایان دائمی جنگ از جمعه در اسلامآباد آغاز شود. حال سؤال اصلی این است که آیا این مذاکرات به نتیجه میرسد یا این فقط یک وقفه موقت در جنگ خواهد بود.
هر دو طرف خود را پیروز میدانند
نویسنده در ادامه مدعی شد: همانطور که قابل پیشبینی بود، هر دو طرف بهسرعت ادعای پیروزی کردند. در روایت آمریکایی ها، رویکرد تهاجمی و غیرقابل پیشبینی ترامپ جواب داده و او توانسته ایران را بدون دستیابی به یک توافق جامع، مجاب به بازگشایی تنگه کند. در مقابل، روایت ایرانی این است که این ترامپ بوده که عقبنشینی کرده؛ چرا که تهدید ایران برای حمله به نیروگاهها و تأسیسات آبشیرینکن در کشورهای خلیج فارس، او را از اجرای تهدیدهایش منصرف کرده است.
فرصت برای همه، به جز نتانیاهو!
در هر صورت این آتشبس برای همه کشورهای خاورمیانه یک فرصت تنفس محسوب میشود؛ بهجز برای بنیامین نتانیاهو نخستوزیر اسرائیل که ظاهرا چارهای جز پذیرش آن نداشت.
در این میان پاکستان که نقش میانجی را ایفا کرده است، می گوید که این توافق شامل توقف جنگ اسرائیل در لبنان هم میشود، جنگی که بیش از ۱۵۰۰ کشته و یک میلیون آواره بر جای گذاشته است. با این حال، اسرائیل چنین ادعایی را رد کرده است.
مذاکراتی دشوار در پیش است
مذاکرات اسلامآباد بهشدت پیچیده خواهد بود. طی هفتههای گذشته، آمریکا و ایران چندین پیشنهاد برای پایان جنگ رد و بدل کردهاند، اما مواضعشان فاصله زیادی با هم دارد. در بیانیه ای که ترامپ منتشر کرد، اشاره به این نکته که پیشنهاد دهبندی ایران پایهای برای مذاکرات آینده خوانده شد، بسیار ضروری است. این پیشنهاد شامل ادامه کنترل ایران بر تنگه هرمز، به رسمیت شناختن حق غنیسازی اورانیوم و خروج نیروهای آمریکایی از منطقه است، مواردی که در صورت پذیرش، امتیازات بزرگی از سوی آمریکا محسوب میشوند.
با این حال، صرف مذاکره به معنای پذیرش این خواستهها نیست. آمریکا خواهان توقف کامل غنیسازی اورانیوم توسط ایران است. اگر هر دو طرف بر مواضع فعلی خود پافشاری کنند، مذاکرات ممکن است به همان بنبستی برسد که پیش از آغاز جنگ در ماه فوریه وجود داشت.
تنگه هرمز؛ ابزار فشار یا بنبستی جدید؟
موضوع هستهای تنها چالش میان ایران و آمریکا نیست. ایران میخواهد همچنان از کشتیهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند عوارض دریافت کند؛ درآمدی که میتواند سالانه میلیاردها دلار باشد و احتمالا بسیاری از کشورهای خلیج فارس چندان از آن خشنود نخواهند بود.
تحریمها کلید اصلی معامله هستند
بزرگترین امتیازی که آمریکا میتواند به ایران ارائه دهد، کاهش گسترده تحریمهاست. اقتصاد ایران پیش از جنگ در وضعیت دشواری قرار داشت و اکنون زیرساختها و صنایع کلیدی مانند فولاد و پتروشیمی نیز آسیب دیدهاند. لغو تحریمها میتواند سرمایهگذاری لازم برای بازسازی این آسیب ها را فراهم کند.
چرا هر دو طرف به موفقیت در مذاکرات نیاز دارند؟
با وجود تمامی موانع، هر دو طرف دلایلی قوی برای موفقیت در مذاکرات دارند. از جانب آمریکا، جنگ طولانیتر از آنچه ترامپ انتظار داشت شده و او میخواهد پیش از دیدار احتمالیاش با شی جینپینگ در چین، آن را به پایان برساند. این جنگ در داخل آمریکا نیز محبوبیت کمی دارد و تنها حدود ۳۴ درصد از مردم از آن حمایت میکنند. برای ایران نیز ادامه جنگ میتواند نامناسب باشد، زیرا احتمالا به گسترش حملات به زیرساختهای اقتصادی و افزایش شدید قیمت نفت منجر خواهد شد.
امید شکننده در بازار نفت
بازارهای جهانی به خبر آتشبس واکنش مثبتی نشان دادند. قیمت نفت برنت در عرض چند ساعت ۱۳ درصد سقوط کرد و به زیر ۹۵ دلار در هر بشکه رسید. اما دو هفته زمان کافی برای جبران خسارات شش هفته گذشته نیست. شرکتها باید زیرساختها را تعمیر و تولید را از سر بگیرند. در این میان، و بسیاری از نفتکشها در موقعیتهای نامناسبی قرار داشته و از بازگشت به منطقه هراس دارند.
اگر مذاکرات شکست بخورد...
اگر مذاکرات به نتیجه نرسد، احتمال بازگشت به یک وضعیت ناپایدار وجود دارد؛ ایران همچنان تحت تحریم باقی میماند و با تهدید حملات بیشتر مواجه خواهد بود و در واکنش، به فشار بر کشورهای خلیج فارس ادامه میدهد.
آتشبسی شکننده بر لبه بحران
آتشبس فعلی شاید فرصتی برای دیپلماسی باشد؛ اما اگر به توافقی پایدار منجر نشود تنها یک وقفه کوتاه در مسیر یک بحران بزرگتر خواهد بود.
