شیفت خطرناک پاکستان از «میانجیگر» بین ایران و آمریکا به «همپیمان نظامی» عربستان | اسلامآباد آماده بدترین سناریوها میشود؟
بهگزارش اقتصادنیوز، همزمان با آغاز مذاکرات میان آمریکا و ایران در اسلامآباد، روز یازدهم آوریل جنگندههای پاکستانی در سکوت خبری کامل، در یک پایگاه هوایی در عربستان فرود آمدند. این اقدامات نشان میدهد که اسلامآباد در حال آمادهسازی برای ایفای نقشی گستردهتر و بلندمدتتر در امنیت خلیج فارس است.
فرود در پایگاه هوایی عربستان که براساس توافق دفاعی جدید میان دو کشور صورت گرفته است، از یکسو همزمان با نقش پاکستان بهعنوان میانجی میان تهران و واشنگتن است، و از سوی دیگر، نشاندهنده چرخش تدریجی این کشور به سمت تعهدات امنیتی عمیقتر در منطقه.
چرا استقرار نیرو با تأخیر صورت گرفت؟
سابنا صدیقی در المانیتور نوشت: بر اساس اعلام وزارت دفاع عربستان، استقرار این جنگندهها در چارچوب «توافق دفاعی راهبردی متقابل» که در سپتامبر ۲۰۲۵ میان پاکستان و عربستان شکل گرفت، بوده است. اگرچه این اقدام در واکنش به حملات اخیر ایران به عربستان عنوان شده، اما تأخیر ششهفتهای آن نسبت به تاریخ شروع حملات نشان میدهد که این تصمیم بیش از آنکه یک واکنش فوری باشد، نتیجه یک محاسبه راهبردی دقیق بوده است.
اقتصادنیوز:توافق دفاعی که میان پاکستان و عربستان در سال ۲۰۲۵ توسط محمد بن سلمان و شهباز شریف امضا شد، دو کشور را متعهد به این امر میکند که هرگونه حمله به یکی از متحدین، به معنای حمله به هردو کشور است. اما نکته مهم، ابهام در جزئیات این توافق است.
از زمان آغاز جنگ توسط آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، عربستان نیز هرچند با شدت کمتر نسبت به قطر و امارات، اما هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفت. در چنین شرایطی، انتظار میرفت که پاکستان زودتر وارد عمل شود؛ تأخیری که اکنون بهعنوان بخشی از یک راهبرد چند مرحلهای قابل درک است.
از میانجیگری تا تضمین امنیت منطقه
پاکستان موفق شد میان ایران و آمریکا آتشبس برقرار کند، اما تنها چند ساعت بعد، حمله ایران به مجتمع پتروشیمی الجبیل در عربستان، اسلامآباد را وادار کرد تا بهطور علنی از ریاض حمایت کند. این وضعیت، پاکستان را در موقعیتی پیچیده قرار داده است؛ ایفای همزمان نقش میانجی و یک بازیگر امنیتی.
اتحاد پاکستان و عربستان سابقهای طولانی دارد
روابط دفاعی پاکستان و عربستان به دههها پیش بازمیگردد و توافق ۲۰۲۵ در واقع شکل رسمی و نهادینهشده همکاریهای طولانیمدت دو کشور بود. پاکستان از دهه ۱۹۶۰ نقش مهمی در آموزش و توسعه نیروی هوایی عربستان ایفا کرده و هزاران نظامی سعودی در این کشور آموزش دیدهاند.
با تأسیس نیروهای مسلح عربستان در سال ۱۹۸۲، حضور نظامی پاکستان در این کشور گسترش یافت و در دورههای مختلف بین ۱۰ تا ۲۰ هزار نیرو در خاک عربستان مستقر بودهاند. همچنین از سال ۲۰۱۷، فرمانده پیشین ارتش پاکستان، راحیل شریف، رهبری ائتلاف نظامی اسلامی ضدتروریسم به رهبری عربستان را بر عهده دارد.
مفاد پیمان دفاعی مبهم است
توافق جدید میتواند سطح همکاری میان این دو متحد قدیمی را بهطور چشمگیری افزایش دهد. برخی برآوردها حاکی از آن است که تعداد نیروهای پاکستانی در عربستان ممکن است به بیش از ۵۰ هزار نفر برسد. در عین حال، مفاد مبهم این توافق که بدون سازوکارهای فعالسازی خودکار است، به دو طرف اجازه میدهد تا همکاری را متناسب با شرایط منطقهای تنظیم کنند.
این همزمانی تصادفی نبود!
فعالسازی این توافق همزمان با آغاز یکی از سطح بالاترین گفتوگوهای مستقیم میان آمریکا و ایران از سال 1979 تاکنون بود صورت گرفت. این همزمانی ابدا تصادفی نبود؛ درواقع پاکستان تلاش داشت تا هم بر مسیر دیپلماتیک و هم بر موازنه امنیتی منطقه تأثیر بگذارد.
در شرایطی که جنگ به نقطه حساسی رسیده بود، شکست مذاکرات میتوانست به حملات گستردهتر ایران علیه کشورهای خلیج فارس و حتی ورود مستقیم عربستان به جنگ منجر شود.
پاکستان آماده بدترین سناریوها میشود؟
نویسنده در ادامه مدعی شد: در چنین موقعیتی، پاکستان خود را برای بدترین سناریوها آماده کرده است. تقویت پیمان دفاعی با عربستان نهتنها یک اقدام احتیاطی، بلکه پیامی راهبردی بود؛ اینکه هرگونه تشدید در درگیریها هزینههای بالایی خواهد داشت.
به گفته تحلیلگران، استقرار احتمالی هزاران نیروی پاکستانی با پشتیبانی هوایی در عربستان، نشاندهنده انتقال از همکاری معمول به اقدامات پیشدستانه دفاعی است.
استراتژی مرحلهای؛ از بیطرفی تا تعهد نظامی
تحلیلگران بر این باورند که پاکستان بهصورت تدریجی از سیاست سنتی «موازنهگری دیپلماتیک» به سمت نقش فعالتر نظامی حرکت میکند. این کشور ابتدا تلاش کرد تا همزمان با میانجیگری، حمایتهای اقتصادی و سیاسی از سوی عربستان را تضمین کرده و سپس وارد فاز نظامی شود.
این رویکرد به اسلامآباد اجازه داد تا بدون از دست دادن نقش میانجی، از متحد خود نیز حمایت کند.
احتمال تغییر سریع نقش میانجی به دفاعی
در صورت گسترش درگیریها، نقش پاکستان میتواند بهسرعت از بازدارندگی به دفاع فعال و حتی مشارکت چندبعدی تغییر کند. با این حال، تحلیلگران معتقدند اسلامآباد همچنان تلاش خواهد کرد تا از ورود مستقیم به عملیات تهاجمی علیه ایران خودداری کند؛ مگر در شرایط وجود تهدید حیاتی برای عربستان.
بازیگر کلیدی در مدیریت بحرانها
پاکستان برای حفظ تعادل میان ایران و عربستان، در ابتدا تلاش کرد تا با ارسال پیامهای بازدارنده از حملات ایران جلوگیری کند.
با وجود تنشها، پاکستان احتمالا به ایفای نقش پل ارتباطی میان تهران و ریاض ادامه خواهد داد. روابط خوب این کشور با هر دو طرف، او را به بازیگری کلیدی در مدیریت بحرانهای منطقهای تبدیل کرده است.
رابطه امنیتی با پشتوانه اقتصادی
نقش اقتصادی عربستان در این معادله بسیار مهم است. درست پیش از فعالسازی توافق دفاعی، وزیر دارایی عربستان به اسلامآباد سفر کرد و حمایت مالی قابلتوجهی را تضمین کرد. این حمایتها شامل میلیاردها دلار برای تقویت ذخایر ارزی پاکستان بوده است.
در واقع، این رابطه امنیتی بدون پشتوانه اقتصادی قابل تصور نیست؛ عربستان برای دههها نقش یک حامی مالی کلیدی برای پاکستان را ایفا کرده است.
تغییر موازنه قدرت در خلیجفارس؟
بنابراین تحولات، پاکستان دیگر تنها یک میانجی نیست، بلکه در حال تبدیل شدن به یکی از ارکان اصلی امنیت خلیج فارس است. این کشور با ترکیب دیپلماسی، قدرت نظامی و حمایت اقتصادی، در حال تعریف نقش جدیدی برای خود در معادلات منطقهای است؛ نقشی که میتواند در آینده موازنه قدرت در خاورمیانه را بهطور قابلتوجهی تغییر دهد.
