آنچه پوتین نمیخواهد از دست بدهد | نادیدهگیری بس است؛ چرا روسیه از جنگ خاورمیانه کنارهگیری نکرد؟ | افزایش قیمت نفت به اقتصاد روسیه جان بخشید
به گزارش اقتصادنیوز، روسیه بهعنوان یکی از برندگان اولیه جنگ اخیر خاورمیانه ظاهر شده است، چراکه افزایش قیمت نفت به اقتصاد ضعیفشده آن رونق داده و دولت ترامپ محدودیتها بر نفت روسیه را کاهش داده است. بااینحال این درگیری در بلندمدت تهدید بسیار بزرگتری برای بلندپروازیهای جهانی این دولت بهشمار میآید.
آنچه مسکو نمیخواهد از دست بدهد
«اکوایران» به نقل از وال استریت ژورنال نوشت: روسیه در هفتههای اخیر حمایت خود از ایران، نزدیکترین شریکش در خاورمیانه، را افزایش داده و ادعا شده تصاویر ماهوارهای و فناوری پهپادی برای کمک به هدفگیری نیروهای آمریکایی در منطقه در اختیار تهران قرار داده است. مسکو تا حدی در تلاش است آنچه را که از شبکهٔ رو به کاهش شراکتهایش بر جای مانده است نگاه دارد؛ شبکهای که زمانی آن را به دومین صادرکنندهٔ بزرگ تسلیحات جهان پس از آمریکا تبدیل کرده بود، حامی حکومتهایی از خاورمیانه تا آمریکای لاتین بود و به نگاه ولادیمیر پوتین به روسیه بهسان یک قدرت بزرگ اعتبار میبخشید.
هانا نوت، مدیر بخش اوراسیا در مرکز مطالعات منع گسترش تسلیحات جیمز مارتین، گفت: «روسیه دارد میآموزد که وقتی ایالات متحد کاملاً بدون محدودیت عمل میکند، این چه معنایی دارد.»
در ماه ژانویه نیروهای آمریکایی وارد ونزوئلا شدند و نیکولاس مادورو، رئیسجمهور این کشور، را بازداشت کردند؛ اقدامی که برتری آمریکا را بر کشوری نشان داد که خریدار قابلاعتماد تسلیحات روسی و مقصد صدها میلیون دلار سرمایهگذاری روسیه در بخش نفت بود. ترامپ همچنین اشاره کرده که سرنگونی حکومت کوبا، یکی از نزدیکترین شرکای روسیه در نیمکره غربی، ممکن است در فهرست بعدی او باشد.
فرصتی برای تلافی
حمله به ایران تهدیدی برای راهبرد دیرینه مسکو در حفظ شبکهای از کشورهای دوست و گروههای شبهنظامی در جناح جنوبیاش محسوب میشود. شریک سابقش در سوریه، بشار اسد، اکنون پس از فرار از کشورش در مسکو به سر میبرد و روسیه در حال مذاکره با دولت جدید سوریه درباره آیندهٔ پایگاههای نظامی خود در آنجاست.
ایران با وجود آسیبدیدگی از هفتهها حملات آمریکا و اسرائیل، از خود تابآوری نشان داده است. این کشور عملاً تنگه هرمز را که زمانی یکپنجم نفت جهان از آن گذر میکرد، مسدود کرده و حملات روزانه موشکی و پهپادی علیه آمریکا و متحدانش را ادامه داده است.
طبق گزارش والاستریت ژورنال، روسیه بر اساس تجربه خود در جنگ اوکراین به ایران مشاوره داده و راهنماییهای تاکتیکی درباره تعداد پهپادهای مورد استفاده در حملات و ارتفاع مناسب برای اجرای آنها ارائه کرده است. گفته میشود این مشاورهها و اطلاعات هدفگیری به ایران در حمله به سامانههای راداری ایالات متحد در منطقه کمک کرده است.
در واقع این جنگ به روسیه این فرصت را میدهد که جای پای خود را در خاورمیانه نگاه دارد؛ امری که با توجه به کاهش نفوذش در سایر مناطق اهمیت بیشتری پیدا کرده است. همچنین این امکان را به مسکو میدهد تا نشان دهد که قادر است به شرکایش در مقابله با قدرت نظامی آمریکا یاری برساند.
مسکو افزون بر این تلاش کرده تا از حمایت خود از ایران بهعنوان اهرم چانهزنی با واشنگتن استفاده کند. نمایندهٔ کرملین در مذاکرات اوکراین به فرستادگان ویژهٔ آمریکا، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، گفته که اگر آمریکا همین کار را در اوکراین انجام دهد، روسیه ارائه اطلاعات هدفگیری به ایران را متوقف خواهد کرد.
به نظر میرسید روسیه در اوایل دور دوم ریاستجمهوری ترامپ تمایلی به رویارویی مستقیم با آمریکا ندارد و تلاش میکرد دولت او را تا حد زیادی در حاشیهٔ جنگ اوکراین نگاه دارد. با گذشت زمان اما مسکو بهطور فزایندهای نارضایتی خود را از اینکه سیاست خارجی ترامپ منافع روسیه را نادیده میگیرد، ابراز کرده است. نیروهای آمریکایی چندین نفتکش مرتبط با روسیه را توقیف کردهاند، از جمله یکی که به گفتهٔ یک مقام آمریکایی قرار بود یک زیردریایی روسی و دیگر تجهیزات دریایی آن را اسکورت کند. توقیف این نفتکش که اکنون با نام مارینِرا شناخته میشود، علیرغم هشدار وزارت خارجه روسیه برای گذر آزادانهٔ آن رخ داد.
نادیدهگیری بس است
اواخر سال گذشته، شرکت نفتی دولتی روسزاروبژنفت تمدید ۱۵ سالهای برای فعالیت خود در ونزوئلا دریافت کرد. بااینحال، ماه گذشته سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، گفت شرکتهای کشورش بهتدریج تحت فشار آمریکا از ونزوئلا خارج میشوند. او در مصاحبه با شبکه دولتی آر.تی. گفت: «آنها آشکارا تلاش میکنند ما و شرکتهایمان را از ونزوئلا بیرون کنند.»
پس از مداخلهٔ ترامپ در آمریکای جنوبی، آمریکا تحریمهای خود علیه کوبا را تشدید کرده است. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، در نشانهای از واکنش احتمالی مسکو گفت که روسیه آماده ارائه کمکهای مالی و انسانی است. یک نفتکش دولتی با پرچم روسیه به نام آناتولی کولودکین به سمت کوبا در حرکت است و گمانهزنیهایی درباره تلاش آن برای شکستن تحریمها مطرح شده است.
در مناطق دورتر، در نوار رژیمهای نظامی محصور در خشکی در جنوب صحرای بزرگ آفریقا—مالی، بورکینافاسو و نیجر—مزدوران و کمکهای نظامی روسیه نتوانستهاند گروههای جهادی را که پایتخت مالی را محاصره کردهاند و ارتش بورکینافاسو را از بسیاری از مناطق روستایی بیرون راندهاند، متوقف کنند. روسیه عمدتاً نظارهگر بوده است، حال آنکه حاکمان نظامی کشورهای مالی و نیجر بهطور پنهانی تماس با دولت ترامپ را از سر گرفتهاند. پوتین در سال ۲۰۲۴ وعدهٔ «حمایت کامل» به متحدان آفریقایی خود داده بود، اما در نزدیک به دو سال گذشته، کشورهای مالی و بورکینافاسو عقبنشینی کردهاند.
ترامپ حتی وارد مناطقی شده که بهطور سنتی در حوزه نفوذ روسیه قرار داشتند. سال گذشته، او رؤسای جمهور ارمنستان و جمهوری آذربایجان را به کاخ سفید دعوت کرده و تلاش کرد تنشهای میان این دو جمهوری پیشین شوروی را حل کند. جمهوری آذربایجان در سال ۲۰۲۳ با حملهای کنترل منطقه قرهباغ کوهستانی را از دولت ارمنیتبار پس گرفت و نیروهای حافظ صلح روسیه از مداخله خودداری کردند.
گفتوگوهای کاخ سفید، که در آن ترامپ مجموعه کلاههای خود را به رهبران نشان داد، یکی از نخستین تلاشهای یک رئیسجمهور آمریکا برای ورود به مسائل پیچیده این منطقه بود. به گفته ساموئل چاراپ، تحلیلگر ارشد مؤسسه رَند: «در مورد قفقاز جنوبی، به نظر میرسد ترامپ عمداً در حال تحریک روسهاست.» افزایش تضاد میان سیاست خارجی گسترده ترامپ و جای پای کرملین در جهان، باعث شده در داخل روسیه درخواستهایی برای برخورد تهاجمیتر با ایالات متحد مطرح شود. به گفته الکساندر دوگین، نظریهپرداز ملیگرای روس: «اگر اکنون اصلاحات واقعی میهنپرستانه در روسیه اجرا نشود، وضعیت غیرقابلپیشبینیتر خواهد شد. شرکای ما یکی پس از دیگری سقوط خواهند کرد.»
