جنگ ایران و آمریکا پشت میز مذاکره منتفی میشود؟ | ابوالفتح: هم احتمال حمله وجود دارد هم احتمال توافق
به گزارش اقتصادنیوز، تا همین چند روز پیش آسمان منطقه بوی باروت میداد و آرایش نظامی ایالات متحده در خلیج فارس و اظهارات تند مقامات واشنگتن، تنها یک سیگنال را مخابره میکرد: درگیری نظامی با ایران حتمی است. اما ظاهرا صحنه تقابل نظامی فعلا به مذاکرات دیپلماتیک تغییر پیدا کرده است. آنطور که برخی رسانه های خبری مدعی شده بودند عباس عراقچی با ویتکاف در ترکیه دیدار خواهد کرد، برخی نیز مدعی شده اند که محل مذاکرات ممکن است با درخواست ایران به عمان منتقل شود.
اقتصادنیوز: در این میان، مسئله اصلی دیگر این نیست که آیا رویارویی میان ایران و آمریکا رخ خواهد داد یا نه، بلکه تنها مسئله زمان است. با درنظر گرفتن این موارد، اکنون سه سناریو احتمالی برای آینده قابل تصور است.
سوال اصلی اینجاست: در این چرخش ناگهانی از «فاز جنگی» به «فاز دیپلماتیک»، آیا واشنگتن واقعاً به دنبال توافق است یا میز مذاکره تنها پوششی برای خرید زمان و تدارک برای ورود به جنگ شدیدتری است؟
در این رابطه اقتصادنیوز با امیرعلی ابوالفتح، تحلیلگر سیاست خارجی به گفتوگو نشسته است. ابوالفتح در عین آنکه میگوید که اکنون فضا به سمت «نه جنگ» متمایل شده است، معتقد است که حتی در زمان مذاکره نیز احتمال جنگ وجود دارد.
مشروح گفتوگوی اقتصادنیوز با این تحلیلگر سیاسی را در ادامه بخوانید؛
********
* آقای ابوالفتح! رئیس جمهور دستور مذاکرات را صادر کرده است. در مورد مذاکراتی که قرار است شروع شود، شما چه تحلیلی دارید؟ اینکه فضا از آن حالت جنگی که آرایش نظامی در منطقه از سوی آمریکاییها به راه افتاده بود، به اینجا رسیده که دو طرف میگویند قرار است گفتوگو شود؛ به نظر میرسد که اتفاقاتی دارد میافتد. تحلیل شما چیست؟
هر اتفاقی ممکن است رخ دهد؛ هم توافق، هم جنگ، هم حمله وسط مذاکرات و هم عدم توافق ممکن است. قبلاً هم همین بوده؛ مثلاً قبل از جنگ ۱۲ روزه فشارها بود برای اینکه ایران باید به توافق مد نظر آمریکا تن دهد، تن نداد و جنگ شد. بعد از جنگ ۱۲ روزه دوباره فشار وارد شد که ایران تن دهد، باز هم تن نداد. این اتفاقات تلخ ۱۸ و ۱۹ دی هم که رخ داد و تعداد زیادی از هموطنانمان کشته شدند نیز مزید بر علت شد. ترامپ یک روز گفت که «کمک در راه است، برویم مراکز شهرها را تسخیر کنید، کمک در راه است». یک ساعت بعد هم گفت که «نه، آنها میخواهند ۸۰۰ نفر را بکشند و اعدام کنند»، نکردند و تشکر کرد.
بعد دوباره گفت حمله میکنیم، بعد گفت حمله نمیکنیم. خود ترامپ به تنهایی آنقدر حرفهای ضدونقیض زده که آدم واقعاً نمیداند قرار است چه اتفاقی بیفتد. همه این فشارها برای رسیدن به توافق مد نظر آمریکا بوده است. از سالها پیش این سیاست دنبال شده و تا الان هم ادامه دارد.
حالا زمانی که به نتیجه نمیرسیدند میرفتند سراغ جنگ، آن موقع که امیدوار بودند جنگ انجام نمیدادند یا به قول معروف فیتیله جنگ را کمی پایین میکشیدند.
تا زمانی که توافقی اعلام نشود نمیتوان گفت طرفین از پیششرطها عدول کردهاند
* آمریکاییها چندین شرط برای شروع مذاکره مجدد گذاشته بودند، آن طرف هم یکی از شروط آمریکاییها همین غنیسازی بود. طرف ایرانی هم این شرط را گذاشته بود که باید با ما با احترام و از موضع متقابل برخورد کنید و از طرفی هم غنیسازی صفر خط قرمز ایران بود. آیا دو طرف از این پیششرطهای خودشان عدول کردند که به این نقطه مشترک رسیدند؟
ما اصلاً نقطه مشترکی نداریم؛ طرفین خواستههایشان را مطرح کردند. تا زمانی که اعلام نشود که ایران و آمریکا به توافق رسیدند، نمیشود گفت که عدول کردند یا نکردند. اگر عدول کرده بودند که همین الان خبر آن منتشر شده بود که ایران و آمریکا توافق کردند؛ اما وقتی چنین خبری منتشر نمیشود یعنی هنوز طرفین دارند اصرار میکنند، کمی بالا و پایین میکنند؛ کمی این طرف شرط میگذارد، کمی آن طرف شرط میگذارد.
الان هم نمیتوانیم بگوییم از پیششرطها عدول کردهاند، چرا که مواضع اعلامی یک چیز است و اعمالی یک چیز دیگر. اگر خاطرتان باشد در مورد برجام هم تا لحظه آخر همینطور بود. رسانهها داشتند برجام را لحظه به لحظه زنده پخش میکردند، اما تا زمانی که آقای ظریف و خانم موگرینی بیانیه را خواندند، تازه معلوم شد که توافق حاصل شده است؛ یعنی تا پنج دقیقه قبل هم امکان داشت که همهچیز روی هوا برود.
الان من هیچ نشانهای از اینکه طرفین عدول کردهاند نمیبینم. حتی اگر مذاکرات شروع شود تازه اول داستان است؛ تازه اینها میخواهند بروند چکشکاری کنند، چانهزنی کنند، این امتیاز را بگیرد، آن امتیاز را بگیرد. تازه وقتی که اعلام کنند توافق حاصل شده، رسانهها و تحلیلگرها باید بروند بررسی کنند که ببینند چه کسی چقدر کوتاه آمده، چه کسی چقدر کوتاه نیامده، چه کسی چه امتیازی داده و چه کسی چه امتیازی نداده است. آنجا تازه میشود برآورد کرد و مشخص شود، وگرنه قبلش همه آن گمانهزنی است.
* این حرف در مورد توافق درست است. در مورد شروع مذاکره هم دو شب پیش آقای لاریجانی اعلام کردند فضا رو به مساعد شدن است. ویتکاف و ترامپ هم صحبت از شروع مذاکرات کردند. این نشان نمیدهد که فضا به سمت مثبتی میرود؟ شما این را فقط مقدمه میدانید؟
همه اینها باید به یک نتیجه منتج شود.
ترامپ ضربالعجل بدهد یا نه احتمال جنگ وجود دارد
* ترامپ اعلام کرده که مهلت تعیین کرده و گفته است خود ایران از آن خبر دارد. این مهلت چقدر جدی است؟
اگر ترامپ گفته فقط ایران میداند، من جزو آن «ایران»ها نیستم و واقعاً نمیدانم. یعنی هیچکس در رسانهها گمانهزنی نکرد؛ اما معمولاً در آمریکا اینشکی است که رسانهها به شکل عامدانه و مهندسیشده میآیند اطلاعات را درز میدهند. مقامات مسئول یک سری اطلاعات را میدهند، آنها هم به نقل از «منابع آگاه»، «فردی که نخواست نامش فاش شود» یا «کسی که نزدیک به مقامات است» یک سری اطلاعات را میدهند.
* آنچه در مورد اظهارات ترامپ و مهلت تعیین کردن ترامپ گفتم بر اساس فیلمی است که از خود او منتشر شده است.
ترامپ را میدانم، اما معمولا کسانی مثلا باراک راوید خبرنگار اسرائیلی آکسیوس چنین حرفهایی می زنند. در حالی که از ترامپ پرسیده شده شما ضربالعجل دارید؟ و او گفته بله، فقط ایرانیها از آن خبر دارند. اما اینکه محتوایش چیست؟ ماهیت آن چیست؟ چرا؟ چند روز است؟ یا ایران باید چه کار کند؟ اگر این کار را نکند چه اتفاقی میافتد؟ را حداقل دست کم من ندیده ام. ما فقط یک جمله از ترامپ داریم.
علاوه بر این، نمیدانم ترامپ راست میگوید یا نه؛ یا چطور آن را به اطلاع ایرانیها رسانده است.
* ظاهرا همین موضوع نگرانکننده است؛ وقتی پای اولتیماتوم به میان میآید ممکن است دوباره مثلاً حملهای صورت بگیرد یا اصلاً به قول شما دروغ باشد...
اولتیماتوم بدهند یا ندهند احتمال جنگ وجود دارد. میتوانند اصلاً اولتیماتوم ندهند و حمله کنند، یا اولتیماتوم بدهند و حمله کنند؛ آن یک بحث دیگر است. هم حمله محتمل است، هم توافق محتمل است. بعضی وقتها دوز دیپلماسی بالا و گاهی دوز جنگ بالا میرود.
اینها به شرایط داخلی ایران و خارجی ایران، شرایط داخلی آمریکا، فضای منطقهای، بازیگری اسرائیل و کشورهای منطقه بستگی دارد. در لحظه کنونی احتمال توافق یا احتمال «نه جنگ» دارد بیشتر میشود. اگر توافق هم حاصل نشود، احتمال جنگ نشدن یا احتمال جنگ دارد کاهش پیدا میکند. اما همین هم میتواند فریب و غافلگیری باشد. ممکن است شب بخوابیم و نصفهشب حمله کنند. همه این احتمالات وجود دارد.
آمریکا و اسرائیل حتی بمبها را با هم هماهنگ میکنند
* فکر میکنید اسرائیل در این مذاکرات با آمریکا همسو است یا اینکه بخواهد سنگاندازی کند؟
مسلما اسرائیل در چنین پروژههای عظیمی بدون هماهنگی آمریکا کار نمیکند؛ یعنی حمله به ایران چیزی نیست که صرفاً در تلآویو تصمیمگیری شود. اینها ماهها با هم بررسی و رایزنی میکنند، ستادهای مشترک ارتششان مینشینند نقشهها را بررسی میکنند، کار اطلاعاتی و امنیتی میکنند، چندین بار رفت و برگشت میکنند، جلسات مشترک برگزار میکنند و بعد اعلام میشود.
در جنگ ۱۲ روزه هم همینطور شد، واشنگتنپست گزارش داد که ترامپ میگفت ما با ایرانیها مذاکره میکنیم اما چند ماه قبل رفته بودند و پختوپز خود را کرده بودند. گزارش واشنگتنپست میگوید که قرار بود در اردیبهشتماه حمله شود اما جریانهایی در داخل آمریکا خواهان جنگ نبودند و آمدند این خبر را فاش کردند. ترامپ هم که دید نقشه جنگ لو رفته، گفت دست نگه دارید چون ایرانیها بو بردهاند. به این ترتیب، او دست نگه داشت. اما وسط دیپلماسی که همه تصور میکردند همهچیز گل و بلبل است، حمله میشود. در حالی که جنگ برای ما غافلگیرکننده بود، برای آمریکایی ها این چنین نبود.
پس اگر هم اسرائیل دوباره بخواهد حمله کند ممکن است برای ما غافلگیرکننده باشد اما حتماً برای آمریکاییها غافلگیرکننده نیست. آنها حتی بمبهایشان را هم با هم هماهنگ میکنند. بنابراین، عملیات در چنین وسعتی حتماً هماهنگی میشود. اگر هم بخواهد حملهای صورت بگیرد حتماً با هماهنگی آمریکا است.
مشکل در واشنگتن است
* در مورد طیف های تندرو داخلی چطور؟ فکر میکنید آنها چقدر بتوانند مانع مذاکرات شوند؟ بعضی از این نمایندهها در مجلس اظهار نظر کردند که ما قبلاً مسیر مذاکره را طی کردهایم و طرف مقابل وسط مذاکره حمله کرد. با این مواضع فکر میکنید که چقدر بتوانند در ممانعت از مذاکره موفق شوند؟
من همیشه این جمله را تکرار کردهام که مشکل در واشنگتن است؛ نه اینکه در تهران نیست، اما آن کسی که میتواند کنش انجام دهد، جلوی اقدام را بگیرد، در واشنگتن زندگی میکند نه در تهران. حالا در داخل توییت بزنند یا نماینده مجلس، وزیر، وکیل، امام جمعه یا مخالفت کنند خیلی فرقی ندارد چون آن کسی که فرمان حمله را میدهد رئیسجمهور ایالات متحده آمریکاست. بنابراین مشکل را در تهران نباید نگاه کرد. اگر جنگ میشود همینطور است، اگر جنگ نمیشود همینطور است، اگر توافق میشود همینطور است و اگر توافق نمیشود هم همینطور است. آن کسی که اقدام انجام میدهد در واشنگتن است.
* پس مخالفان داخلی را ناچیز میدانید؟
سهمش کمتر است. چون بازیگر بزرگتر که ابزار قدرت دارد ایالات متحده آمریکاست و بازیگر کوچکتر ایران است و ابزار قدرتش هم ضعیفتر است. بنابراین آن کسی که میتواند کاری انجام دهد در واشنگتن است.
ارسال نظر