چرا سعودیها ناگهان علیه تلآویو به پا خواستند؟
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از اکوایران، رسانههای عربستان سعودی که تحت حمایت دولت این کشور قرار دارند، به استفاده از لحنی ضد اسرائیلی روی آوردهاند که شدت آن در حال افزایش است؛ موضوعی که نشان میدهد احتمال عادیسازی روابط میان عربستان و اسرائیل بیش از پیش دور از دسترس قرار گرفته است. در یک نمونه، سرمقاله ژانویه روزنامه الریاض از اسرائیل به دلیل بیتوجهی به قوانین بینالمللی و حاکمیت کشورها انتقاد کرد. این سرمقاله افزود: «هر کجا که اسرائیل حضور دارد، ویرانی و نابودی است.»
چرا نزاع با ابوظبی موجب تغییر رویکرد عربستان با اسرائیل شد؟
به نوشته والاستریتژورنال، روحانیون سعودی نیز این لحن را تشدید کردهاند. شیخ صالح بن حمید، امام جماعت مسجد الحرام در مکه، در خطبهای در ماه دسامبر گفت: «خدایا، با یهودیانی که سرزمین را تصرف و اشغال کردهاند، برخورد کن زیرا آنها نمیتوانند از قدرت تو فرار کنند.»
بخشی از این تغییر لحن که اخیرا اتفاق افتاده به نزاع عمومی عربستان سعودی با امارات متحده عربی مربوط میشود؛ امارات به عنوان رقیب منطقهای برای رهبری اقتصادی خلیج فارس به شمار میرود که رویکردی مخالف با مواضع ریاض در مناقشات سراسر خاورمیانه به خود گرفته است. امارات متحده عربی همچنین مهمترین کشور حاضر در پیمان ابراهیم به شمار میرود؛ توافقنامهای با حمایت آمریکا که به سبب آن چندین کشور با اکثریت مسلمان روابط خود را با اسرائیل عادیسازی کردهاند.
احمد بن عثمان التویجری، ستوننویس سعودی، ماه گذشته میلادی در سرمقاله آنلاین نشریه سعودی الجزیره نوشت: «شیاد ابوظبی معتقد است کوتاهترین راه برای انتقام گرفتن از کینههای گذشته و التیام حسادت و احساس حقارت نسبت به پادشاهی عربستان، انداختن خود در آغوش صهیونیسم و پذیرش این است که امارات به اسب تروای اسرائیل در جهان عرب تبدیل شود.»
تغییر محاسبات ریاض
عربستان سعودی معتقد نیست که ایده پوشش رسانهای به این شکل، از سوی دولت هماهنگ میشود، اما این رویکرد مورد توجه آن قرار گرفته است و آن را نشانهای از خشم فزاینده نسبت به اسرائیل میداند که در آن، فشاری که دولت عربستان برای عادیسازی با آن روبهروست، برجسته شده است.
ورود عربستان سعودی به توافقنامه ابراهیم مدتها در مرکز جاهطلبیهای ایالات متحده و اسرائیل برای خاورمیانه قرار داشت. اما مقامات سعودی و اسرائیلی گفتند که محاسبات ریاض پس از جنگ غزه که تلفات آن باعث تشدید نگرشها علیه اسرائیل شده، تغییر کرده است. در حالیکه عربستان سعودی میگوید اگر این روند با مسیری برای تشکیل یک کشور فلسطینی همراه باشد، هنوز پذیرای عادیسازی روابط است اما کاهش فوریت آن، فضایی را برای سایر اولویتهای سیاست خارجی فراهم کرده است.
جار و جنجال رسانهای لزوما نشاندهنده اولویتهای عمیقتر سیاست خارجی نیست و پادشاهی عربستان پیش از این نیز به شدت از اسرائیل انتقاد کرده است، از جمله ولیعهد سعودی که اقدامات اسرائیل در غزه را در نوامبر 2024 نسلکشی خواند. اما کمپین فعلی عربستان با سالها تلاش برای بهبود وجهه اسرائیل در این کشور و آمادهسازی 35 میلیون نفر از جمعیت عربستان برای احتمال روابط رسمی دیپلماتیک مغایرت دارد.
رسانههای سعودی پیش از این درباره تصمیمات سایر کشورهای خلیج فارس برای عادیسازی روابط با اسرائیل بیطرف مانده بودند. برخلاف الجزیره مستقر در قطر، رسانههای سعودی نیز به شدت از حماس به دلیل نقشش در شعلهور کردن و تداوم جنگ غزه انتقاد کردند.
واکنش آمریکا چه میتواند باشد؟
این لحن جدید برای عربستان در ایالات متحده مشکل سیاسی ایجاد کرده است. دانیل شاپیرو که معاون دستیار وزیر دفاع آمریکا در امور خاورمیانه در دولت بایدن بود، با اشاره به محمد بنسلمان ولیعهد سعودی، گفت: «این موضوع این سوال را مطرح میکند که آیا محمد بن سلمان به مسیر اعتدالی که هم ترامپ و هم بایدن روی آن سرمایهگذاری کردهاند، متعهد است یا خیر. اگر او حاضر است وقتی با یک رقیب روبهرو است، مسیر خود را به طور چشمگیری تغییر دهد، شاید آنقدر که ما فکر میکردیم به ائتلاف منطقهای میانهروها متعهد نباشد.»
خالد بن سلمان، وزیر دفاع این کشور، به واشنگتن سفر کرد و روز جمعه با گروههای یهودی دیدار و این خبر را منتشر کرد که پادشاهی سعودی به ادغام منطقهای متعهد است. به گفته یک تحلیلگر، سعودیها فهمیدند که اختلاف آنها با اماراتیها به یک موضع ضد اسرائیلی با شدت فزاینده تبدیل شده است و این موضوع مشکلات جدی برای آنها در واشنگتن ایجاد میکند. وزیر دفاع عربستان سعودی و دیگر مقامات این کشور متعهد شدهاند که هر کاری از دستشان برمیآید برای کاهش تنش انجام دهند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در پاسخ به سوالات خبرنگاران در یک کنفرانس مطبوعاتی در روز سهشنبه گفت که اسرائیل اقدامات عربستان سعودی را زیر نظر دارد. نتانیاهو اظهار داشت: «ما از هر کسی که خواهان عادیسازی روابط با ما است، انتظار داریم که در تلاشهای هدایتشده توسط نیروها یا ایدئولوژیهای خلاف شرکت نکند»؛ نخستوزیر اسرائیل همچنین اظهار داشت تا زمانی که عربستان به عادیسازی روابط با یک اسرائیل قوی و امن علاقهمند باشد، همچنان خواهان عادیسازی روابط با ریاض هستم.
7 اکتبر و تغییر معادلات
عربستان سعودی مدتهاست که در فکر برقراری روابط رسمی با اسرائیل است، تا حد زیادی برای نزدیکتر شدن به ایالات متحده و تقویت شهرت ولیعهد به عنوان یک نیروی مدرن. به گفته مقامات اسرائیلی و آمریکایی که در مذاکرات شرکت داشتند، عربستان و اسرائیل در سال 2023 به توافق نزدیک شدند اما جنگ غزه محاسبات هر دو طرف را تغییر داد. عربستان درخواست خود مبنی بر ایجاد مسیری برای تشکیل یک کشور فلسطینی توسط اسرائیل را تشدید کرده است؛ موضوعی که پس از حملات 7 اکتبر حماس، مورد مخالفت اسرائیل قرار گرفته است.
یوئل گوزانسکی، عضو ارشد موسسه مطالعات امنیت ملی، گفت: «شما هیچ چیز رسمی در این مورد پیدا نخواهید کرد، اما اسرائیل فعلا تصمیم گرفته است عادیسازی روابط را کنار بگذارد، زیرا حاضر نیست بهایی را که سعودیها درخواست کردهاند، بپردازد.»
چرا راه بنسلمان و بنزاید از هم جدا شد؟
عربستان سعودی و امارات متحده عربی منافع مشترک زیادی دارند، اما مدتهاست که بر سر جاهطلبیهای اقتصادی و رهبری منطقه با هم اختلاف دارند. تنشها اخیرا تشدید شده است، به طوری که این دو خود را در حال حمایت از طرفهای مخالف در درگیریها از جمله در یمن میبینند که به دلیل نزدیکی به عربستان سعودی، بسیار حساس است. رویارویی در یمن در بخشی از این کشور است که تحت کنترل حوثیها نیست. پس از آنکه یک جناح یمنی مورد حمایت امارات متحده عربی در ماه دسامبر سرزمینهای غنی از انرژی را در امتداد مرز عربستان سعودی تصرف کرد، ریاض فشار نظامی و رسانهای خود را افزایش داد.
دور شدن عربستان سعودی از امارات متحده عربی و اسرائیل با تقویت روابط با دشمنان اسرائیلی یعنی پاکستان و ترکیه همراه بوده است. ریاض در ماه سپتامبر یک پیمان دفاعی با پاکستان امضا کرد و مذاکراتی برای گنجاندن ترکیه در این اتحاد امنیتی در حال انجام است. حسین ایبیش - محقق ارشد در موسسه کشورهای عرب خلیج فارس، یک اندیشکده در واشنگتن - گفت که عربستان سعودی و امارات متحده عربی در پایینترین نقطه روابط خود از زمان استقلال امارات در دهه 1970 قرار دارند. با این حال، او رقابت آنها را با نوع درگیریهای خانوادگی مقایسه کرد که اغلب در نهایت حلوفصل میشوند. ایبیش گفت: «بدون شک، بهبود روابط بین ریاض و ابوظبی تقریبا به طور قطع قبل از عادیسازی روابط بین اسرائیل و عربستان سعودی اتفاق خواهد افتاد.»
ارسال نظر